گفتوگو با سیدحسن هاشمی، رئیس سابق سازمان نظام صنفی رایانهای کشور به مناسبت ۲۲ تیر، روز ملی فناوری اطلاعات
۲۲ تیرماه، روز ملی فناوری اطلاعات و ارتباطات، بهانهای شد تا به سراغ سید حسن هاشمی برویم؛ مدیری که در سالهای 1399 تا 1401 ریاست سازمان نظام صنفی رایانهای کشور را بر عهده داشت و در یکی از پرچالشترین مقاطع تاریخ اقتصاد دیجیتال ایران، نماینده بخش خصوصی در گفتوگو با سیاستگذاران و تصمیمگیران کشور بود. دوران مسئولیت او همزمان با همهگیری کرونا، محدودیتهای گسترده اینترنت در سال ۱۴۰۱ و شکلگیری بسیاری از چالشهای اقتصاد دیجیتال بود. در آن سالها، جلسات متعدد با نهادهای تصمیمگیر، پیگیری مطالبات صنف، مکاتبات رسمی با دستگاههای اجرایی و حتی نامهنگاری مستقیم با رئیسجمهور وقت، بخشی از تلاشهایی بود که برای انتقال دغدغههای فعالان فناوری اطلاعات و کسبوکارهای دیجیتال انجام شد. حالا، پس از یک سال پر فراز و نشیب برای فناوری اطلاعات ایران؛ سالی که جنگ، حملات سایبری و اختلال در زیرساختهای ارتباطی، این صنعت را با آزمونی جدی روبهرو کرد، پای صحبتهای او نشستیم تا از وضعیت امروز و چشمانداز آینده فناوری اطلاعات کشور بگوید.
به مناسبت روز ملی فناوری اطلاعات و ارتباطات، اگر بخواهید به مهمترین اتفاق یک سال گذشته بپردازید، به چه موضوعی اشاره میکنید؟
به نظر من مهمترین اتفاق، نه رونمایی از یک محصول بود و نه اجرای یک پروژه بزرگ؛ بلکه این بود که جایگاه واقعی فناوری اطلاعات برای همه ملموستر شد. اتفاقات یک سال گذشته نشان داد که فناوری اطلاعات دیگر یک بخش پشتیبان نیست. وقتی ارتباطات دچار اختلال میشود یا حملات سایبری رخ میدهد، فقط شرکتهای فناوری آسیب نمیبینند؛ بانک، آموزش، سلامت، کسبوکارها و حتی زندگی روزمره مردم تحت تأثیر قرار میگیرد. این تجربه اهمیت زیرساختهای دیجیتال را بیش از گذشته نشان داد.
با وجود این شرایط، امروز مهمترین نقاط قوت و ضعف حوزه فناوری اطلاعات ایران را چه میدانید؟
اگر بخواهم از نقطه قوت شروع کنم، بدون تردید سرمایه انسانی مهمترین دارایی ماست. شرکتهای خصوصی، دانشبنیانها و استارتاپهای ایرانی در همین شرایط سخت بارها ثابت کردهاند که توان اجرای پروژههای بزرگ و ملی را دارند. اما از طرف دیگر، ضعفهایی هم داریم که سالهاست درباره آنها صحبت میشود؛ از بیثباتی در سیاستگذاری گرفته تا مقرراتی که گاهی قابل پیشبینی نیست. توسعه این صنعت نیاز به افق روشن دارد. وقتی سرمایهگذار یا فعال اقتصادی نتواند آینده را پیشبینی کند، طبیعی است که تصمیمگیری و سرمایهگذاری هم دشوار میشود.
به نظر شما امروز مهمترین چالش این حوزه چیست؟
فکر میکنم امروز مسئله اصلی، خود فناوری نیست؛ مسئله، حکمرانی فناوری است. همه میدانیم که باید روی مراکز داده، زیرساختهای ابری، امنیت سایبری و هوش مصنوعی سرمایهگذاری کنیم، اما این کار فقط با منابع مالی پیش نمیرود. ثبات در سیاستگذاری، اعتماد به بخش خصوصی و استفاده از ظرفیت شرکتهای داخلی، همان اندازه اهمیت دارد. در کنار اینها، حفظ نیروی انسانی متخصص هم به یک دغدغه جدی تبدیل شده است.
یکی از موضوعاتی که همچنان محل بحث است، خسارتهای ناشی از قطع یا اختلال اینترنت است. این موضوع را چگونه ارزیابی میکنید؟
این خسارتها فقط با اعداد و ارقام مالی قابل اندازهگیری نیست. البته کسبوکارهای دیجیتال، تجارت الکترونیک و بسیاری از خدمات آنلاین آسیب مستقیم میبینند اما آسیب بزرگتر، کاهش اعتماد است؛ هم اعتماد کاربران و هم اعتماد سرمایهگذاران. وقتی پایداری ارتباطات زیر سؤال برود، تصمیم برای سرمایهگذاری یا توسعه کسبوکار هم سختتر میشود. امروز زیرساخت ارتباطی، همان اهمیتی را پیدا کرده که سالها پیش برای برق، آب یا حملونقل قائل بودیم.
اگر فضای بینالمللی باثباتتر شود و محدودیتها کاهش پیدا کند، این موضوع چه تأثیری بر صنعت فناوری اطلاعات خواهد داشت؟
فناوری اطلاعات ذاتاً یک صنعت بینالمللی است. هر اقدامی که تعاملات اقتصادی و فناورانه را تسهیل کند، طبیعتاً به نفع این صنعت خواهد بود. دسترسی بهتر به فناوریهای روز، امکان جذب سرمایه، همکاری با شرکتهای بینالمللی و توسعه زیرساختهایی مانند مراکز داده و خدمات ابری، میتواند سرعت رشد اقتصاد دیجیتال را افزایش دهد. البته در کنار این فرصتها، همچنان باید بر توان داخلی و ظرفیت بخش خصوصی تکیه کنیم.
در حوزههای نوظهوری مانند هوش مصنوعی، جایگاه ایران را چگونه میبینید؟
از نظر نیروی انسانی و توان علمی، ظرفیتهای ارزشمندی داریم اما واقعیت این است که رقابت امروز دنیا فقط بر سر دانش نیست. رقابت اصلی بر سر زیرساخت است؛ از تراشههای پیشرفته گرفته تا مراکز داده، توان پردازشی و انرژی پایدار. اگر در این حوزهها سرمایهگذاری نکنیم، حتی بهترین نیروی انسانی هم نمیتواند مزیت رقابتی کشور را حفظ کند.
با همه این چالشها، آینده فناوری اطلاعات ایران را چگونه میبینید؟
من همچنان امیدوارم، چون ظرفیتهای کشور را میشناسم. اما این امیدواری به شرطی است که فناوری اطلاعات در سطح یک زیرساخت راهبردی دیده شود، نه صرفاً یک صنعت خدماتی. اگر به بخش خصوصی اعتماد شود، سرمایه انسانی حفظ شود و سرمایهگذاری در زیرساختها ادامه پیدا کند، اقتصاد دیجیتال میتواند یکی از موتورهای رشد کشور باشد. در غیر این صورت، فاصله ما با تحولات جهانی بیشتر خواهد شد.
و در پایان، پیام شما به مناسبت روز ملی فناوری اطلاعات و ارتباطات چیست؟
به نظرم امروز دیگر نباید به فناوری اطلاعات به چشم یک هزینه نگاه کنیم. سرمایهگذاری در این حوزه، سرمایهگذاری برای امنیت، توسعه، رقابتپذیری و آینده کشور است. آینده رقابت کشورها بیش از آن که در مرزهای جغرافیایی و میزان ذخایر نفتی رقم بخورد، در مرزهای دیجیتال شکل خواهد گرفت و هر کشوری که امروز برای داده، زیرساخت و سرمایه انسانی خود برنامهریزی کند، در سالهای آینده دست برتر را خواهد داشت.
